Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam ở cả chiều nhập lẫn chiều xuất. Phần lớn rủi ro mà doanh nghiệp Việt gặp nằm ở khâu thủ tục và tiêu chuẩn, không phải khâu giá.
Bức tranh chung
- Việt Nam nhập siêu lớn từ Trung Quốc
- Nhập chủ yếu nguyên phụ liệu, máy móc, linh kiện
- Xuất chủ yếu nông sản, thuỷ sản, điện tử, cao su
- 🔴 Nguyên phụ liệu nhập về phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu đi nước thứ ba
- Có hiệp định thương mại khu vực giữa hai bên
- Nhiều dòng hàng được ưu đãi thuế theo hiệp định
Mục có dấu nhấn giải thích vì sao nhập siêu không hoàn toàn là điều xấu: phần lớn hàng nhập là đầu vào cho sản xuất, không phải hàng tiêu dùng cuối cùng.
Cửa khẩu đường bộ
- Nhiều cửa khẩu quốc tế và cửa khẩu phụ dọc biên giới
- Tập trung ở Lạng Sơn, Quảng Ninh, Lào Cai, Cao Bằng
- 🔴 Ùn tắc nông sản là vấn đề lặp lại nhiều năm
- Nguyên nhân: thu hoạch tập trung, năng lực thông quan có hạn
- Thêm yếu tố: chính sách kiểm dịch của phía bạn thay đổi
- Có cửa khẩu đường sắt và vận tải biển
- Vận tải biển ổn định hơn cho hàng không tươi sống
Với hàng nông sản tươi, nên tính trước phương án: ùn tắc cửa khẩu vào mùa cao điểm là rủi ro có thể dự đoán được, không phải tai nạn bất ngờ.
Chính ngạch và tiểu ngạch
- 🔴 Chính ngạch — hợp đồng, hoá đơn, thông quan đầy đủ
- 🔴 Tiểu ngạch — quy mô nhỏ, thủ tục giản lược, rủi ro cao hơn nhiều
- Phía Trung Quốc đang siết dần hình thức tiểu ngạch
- Xu hướng rõ: buộc chuyển sang chính ngạch
- Chính ngạch đòi hỏi đăng ký và truy xuất nguồn gốc
- Nhưng ổn định và được bảo vệ hơn
- Doanh nghiệp làm ăn lâu dài nên đi chính ngạch
Xuất khẩu nông sản
- Nhiều loại trái cây Việt Nam được phép xuất chính ngạch
- Mỗi loại phải qua đàm phán mở cửa thị trường riêng
- 🔴 Yêu cầu mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói
- Phải đăng ký và được phía bạn chấp thuận
- Có kiểm dịch thực vật tại cửa khẩu
- Yêu cầu về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật
- Vi phạm có thể bị tạm dừng cả mã số vùng trồng
Hệ quả của mục cuối rất nặng: một lô hàng vi phạm có thể làm cả vùng trồng bị dừng xuất khẩu — ảnh hưởng tới nhiều hộ nông dân khác.
Thuỷ sản và thực phẩm
- Doanh nghiệp phải đăng ký với cơ quan hải quan Trung Quốc
- Có hệ thống đăng ký doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm
- Yêu cầu về nhãn mác bằng tiếng Trung
- Truy xuất nguồn gốc ngày càng chặt
- Kiểm tra an toàn thực phẩm tại cửa khẩu
- Tiêu chuẩn thay đổi theo thời kỳ — phải cập nhật
Nhập khẩu từ Trung Quốc
- Cần giấy chứng nhận xuất xứ để hưởng ưu đãi thuế
- Một số mặt hàng cần giấy phép nhập khẩu
- Hàng hoá phải đạt quy chuẩn kỹ thuật Việt Nam
- 🔴 Máy móc đã qua sử dụng có quy định riêng về tuổi thiết bị
- Hàng có dán nhãn năng lượng phải làm thủ tục
- Thực phẩm, mỹ phẩm, thiết bị y tế phải công bố
- Kiểm tra mã HS để tính đúng thuế
Mã HS là chi tiết hay bị xem nhẹ: khai sai mã dẫn tới truy thu thuế và phạt. Nên tra kỹ hoặc hỏi đơn vị khai thuê có kinh nghiệm.
Thanh toán
- Chuyển khoản quốc tế là cách chuẩn
- Thư tín dụng an toàn hơn cho đơn lớn
- 🔴 Tránh thanh toán qua tài khoản cá nhân — rủi ro cao, khó chứng minh
- Thanh toán qua tài khoản cá nhân cũng gây khó cho hoàn thuế
- Chú ý tỷ giá và phí chuyển
- Giữ đủ chứng từ cho hải quan và thuế
- Chia thanh toán theo tiến độ giao hàng
Rủi ro thường gặp
- Đối tác không có thật hoặc không đúng pháp nhân đăng ký
- Hàng không đúng mô tả
- Chính sách kiểm dịch đột ngột thay đổi làm hàng ùn tại cửa khẩu
- Biến động tỷ giá ăn vào lợi nhuận
- Tranh chấp khó xử lý do khác hệ pháp luật
- Chậm hoàn thuế do chứng từ không đủ
- 🔴 Phụ thuộc một đối tác duy nhất
Nguồn hỗ trợ
- Thương vụ Việt Nam tại Trung Quốc — thông tin thị trường và cảnh báo
- Cơ quan quản lý xuất nhập khẩu trong nước
- Cơ quan kiểm dịch về mã số vùng trồng
- Hiệp hội ngành hàng
- Phòng thương mại và công nghiệp
- Hệ thống tra cứu doanh nghiệp để kiểm pháp nhân đối tác
Quy định xuất nhập khẩu, danh mục hàng được phép và tiêu chuẩn kiểm dịch thay đổi thường xuyên. Trước mỗi lô hàng, hãy kiểm quy định hiện hành của cả hai bên.
Chính ngạch và tiểu ngạch khác nhau thế nào?
Chính ngạch có hợp đồng, hoá đơn và thông quan đầy đủ; tiểu ngạch quy mô nhỏ, thủ tục giản lược nhưng rủi ro cao hơn. Phía Trung Quốc đang siết dần tiểu ngạch nên doanh nghiệp làm lâu dài nên đi chính ngạch.
Mã số vùng trồng là gì và vì sao quan trọng?
Là mã đăng ký cho vùng trồng và cơ sở đóng gói, được phía nhập khẩu chấp thuận. Quan trọng vì một lô hàng vi phạm có thể làm cả vùng trồng bị dừng xuất khẩu, ảnh hưởng nhiều hộ nông dân.
Vì sao không nên thanh toán qua tài khoản cá nhân?
Rủi ro cao, khó chứng minh giao dịch khi tranh chấp, và gây khó khăn cho thủ tục hoàn thuế cũng như chứng từ hải quan. Nên dùng chuyển khoản công ty hoặc thư tín dụng.
Vì sao hay ùn tắc nông sản ở cửa khẩu?
Do thu hoạch tập trung theo mùa, năng lực thông quan có hạn và chính sách kiểm dịch phía bạn có thể thay đổi. Đây là rủi ro dự đoán được — nên tính trước phương án vận tải biển cho hàng chịu được.
