Công xưởng thế giới: sản xuất và chuỗi cung ứng Trung Quốc

Lợi thế thật của sản xuất Trung Quốc không còn là lao động rẻ — chi phí lao động đã tăng nhiều năm. Lợi thế còn lại là hệ sinh thái nhà cung cấp dày đặc, thứ rất khó sao chép ở nơi khác.

Vì sao gọi là công xưởng thế giới

• Sản xuất tỷ trọng lớn hàng chế tạo toàn cầu
• Có mặt ở gần như mọi ngành hàng
• Từ hàng giá rẻ tới thiết bị công nghệ cao
• 🔴 Lợi thế lớn nhất là hệ sinh thái nhà cung cấp, không phải giá nhân công
• Tìm được mọi linh kiện trong bán kính ngắn
• Hạ tầng cảng, đường bộ, đường sắt phục vụ xuất khẩu
• Lực lượng kỹ thuật viên và quản đốc đông đảo có kinh nghiệm

Mục có dấu nhấn là điểm quan trọng nhất cần hiểu: một nhà máy cần thay đổi thiết kế có thể tìm được khuôn mới, linh kiện mới trong vài ngày — điều này ở nước khác có thể mất hàng tuần.

Mô hình cụm công nghiệp

• Nhiều thành phố chuyên một ngành hàng
• Có thị trấn chuyên tất, khuy áo, bật lửa, đồ chơi, giày, đồ điện
• Cả chuỗi từ nguyên liệu tới thành phẩm nằm trong một khu vực
• Giúp giảm chi phí và rút ngắn thời gian
• Tạo cạnh tranh giữa hàng trăm xưởng cùng ngành
• 🔴 Người mua so giá và mẫu rất nhanh tại chỗ
• Có chợ đầu mối chuyên ngành gắn với cụm

Với người đi tìm nguồn hàng, mô hình này rất tiện: tới đúng thị trấn chuyên ngành là gặp được hàng trăm nhà cung cấp trong một chuyến.

Các ngành sản xuất chủ lực

• Điện tử và thiết bị điện
• Dệt may và giày dép
• Máy móc và thiết bị công nghiệp
• Đồ gia dụng và nội thất
• Hoá chất và nhựa
• Ô tô — đặc biệt là xe điện
• Pin và thiết bị năng lượng tái tạo
• Thiết bị y tế

Nâng cấp công nghiệp

• Chuyển từ gia công sang thiết kế và thương hiệu riêng
• Đầu tư mạnh vào tự động hoá và robot
• Vì chi phí lao động tăng nên phải thay bằng máy
• 🔴 Nhiều nhà máy nay ít công nhân hơn trước nhiều
• Phát triển thương hiệu nội địa cạnh tranh với hàng ngoại
• Đẩy mạnh tự chủ về chip và công nghệ lõi
• Tăng đầu tư nghiên cứu và phát triển

Việc nâng cấp này có hai mặt với Việt Nam: khâu lắp ráp giá rẻ dịch sang, nhưng hàng Trung Quốc chất lượng cao cũng cạnh tranh mạnh hơn với hàng Việt trên chính thị trường Việt Nam.

Dịch chuyển chuỗi cung ứng

• Nhiều doanh nghiệp áp dụng chiến lược không đặt hết ở một nơi
• Lý do: chi phí, căng thẳng thương mại, rủi ro gián đoạn
• Đích đến: Việt Nam, Ấn Độ, Mexico, Indonesia và các nước khác
• 🔴 Nhưng phần lớn chỉ chuyển khâu lắp ráp cuối
• Linh kiện vẫn nhập từ Trung Quốc
• Nghĩa là phụ thuộc chuỗi cung ứng chưa giảm nhiều
• Việt Nam hưởng lợi nhưng cũng tăng nhập khẩu nguyên liệu

Ba mục cuối là điểm quan trọng cho doanh nghiệp Việt Nam hiểu đúng: đón nhà máy về nhưng nguyên phụ liệu vẫn nhập — giá trị gia tăng giữ lại chưa nhiều nếu không phát triển được công nghiệp phụ trợ.

Làm việc với nhà máy Trung Quốc

• Phân biệt nhà máy thật và công ty thương mại
• Công ty thương mại không xấu — tiện khi đơn nhỏ, nhiều mặt hàng
• Nhà máy trực tiếp giá tốt hơn nhưng đòi số lượng lớn
• Số lượng đặt tối thiểu là điều đầu tiên phải hỏi
• 🔴 Luôn đặt hàng mẫu trước khi đặt lô lớn
• Thoả thuận rõ tiêu chuẩn chất lượng bằng văn bản
• Cân nhắc thuê đơn vị giám định độc lập

Việc giám định độc lập đáng chi tiền với đơn hàng lớn: kiểm hàng trước khi xuất kho rẻ hơn nhiều so với nhận hàng lỗi về tới Việt Nam.

Rủi ro thường gặp

• Hàng mẫu tốt, hàng lô khác — rủi ro phổ biến nhất
• Chậm giao, nhất là quanh dịp Tết
• 🔴 Vi phạm sở hữu trí tuệ — mẫu của mình bị làm lại bán cho người khác
• Thanh toán trước toàn bộ rồi không nhận được hàng
• Sai quy cách do mô tả không rõ
• Hàng không đạt tiêu chuẩn để nhập khẩu vào Việt Nam
• Tranh chấp khó xử lý vì khác hệ pháp luật

Cách giảm rủi ro

• Kiểm tra pháp nhân của đối tác qua hệ thống tra cứu chính thức
• Hợp đồng có dấu công ty — con dấu quan trọng hơn chữ ký
• Chia thanh toán theo tiến độ, không trả hết trước
• Cân nhắc thư tín dụng cho đơn lớn
• Đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tại Trung Quốc nếu sản xuất lâu dài
• Giữ toàn bộ trao đổi bằng văn bản
• 🔴 Đi xem nhà máy tận nơi với đơn hàng quan trọng

Về con dấu: trong hệ thống doanh nghiệp Trung Quốc, con dấu công ty có giá trị pháp lý cao hơn chữ ký cá nhân. Hợp đồng không có dấu thì rất khó dùng khi tranh chấp.

Quy định xuất nhập khẩu, thuế và tiêu chuẩn hàng hoá thay đổi thường xuyên ở cả hai nước. Trước khi ký hợp đồng, hãy tham vấn đơn vị tư vấn thương mại và hải quan.