Người Việt có lợi thế hiểu nhiều tập quán Trung Quốc nhờ điểm chung văn hoá. Nhưng vẫn có những quy tắc riêng cần nắm — nhất là trong kinh doanh, nơi chi tiết nhỏ có thể ảnh hưởng tới quan hệ.
Chào hỏi
- Bắt tay là cách chào phổ biến trong công việc
- Bắt tay nhẹ, không siết mạnh
- Gật đầu nhẹ kèm theo
- Chào người cấp cao nhất trước
- Gọi bằng họ kèm chức danh trong bối cảnh trang trọng
- 🔴 Họ đứng trước tên — chú ý đọc đúng thứ tự
- Học vài câu chào bằng tiếng Trung tạo thiện cảm
Về cách gọi tên: trong tên đầy đủ thì họ đứng trước, nên khi gọi trang trọng là họ kèm chức danh. Gọi nhầm tên thành họ là lỗi thường gặp của người nước ngoài.
Danh thiếp
- 🔴 Đưa và nhận bằng hai tay
- Mặt chữ hướng về phía người nhận
- Đọc qua trước khi cất — không cất ngay
- Đặt danh thiếp lên bàn trong cuộc họp, không nhét vào túi quần
- Nên có một mặt bằng tiếng Trung
- Ghi rõ chức danh — quan trọng trong xác định thứ bậc
- Không viết lên danh thiếp của người khác trước mặt họ
Làm danh thiếp có mặt tiếng Trung là đầu tư nhỏ có tác dụng thật: thể hiện sự chuẩn bị nghiêm túc và giúp đối tác nhớ tên, chức danh dễ hơn.
Khái niệm thể diện
- 🔴 Là khái niệm then chốt trong giao tiếp xã hội
- Liên quan tới uy tín và vị thế của một người
- Không phê bình ai trước mặt người khác
- Không đẩy đối tác vào thế phải thừa nhận sai công khai
- Khen ngợi đúng lúc là cách cho thể diện
- Khi có vấn đề, trao đổi riêng
- Giúp đối tác có đường lui khi cần thay đổi quyết định
Đây là quy tắc quan trọng nhất trong làm ăn với đối tác Trung Quốc: làm mất thể diện của ai đó có thể phá hỏng quan hệ dù bạn đúng về nội dung.
Quan hệ trong kinh doanh
- Quan hệ cá nhân có vai trò lớn
- Cần thời gian xây dựng trước khi vào việc lớn
- Bữa ăn và trò chuyện là phần của quá trình
- Gặp trực tiếp hiệu quả hơn nhiều so với trao đổi từ xa
- Giữ liên lạc đều đặn, không chỉ khi cần việc
- 🔴 Nhưng quan hệ không thay thế hợp đồng
- Người làm ăn lâu năm đều nhấn mạnh cần cả hai
Bàn tiệc kinh doanh
- Chủ tiệc gọi món — khách không cần tự gọi
- Vị trí ngồi có thứ tự — chờ được mời ngồi
- Chủ tiệc mời món đầu tiên
- Nâng ly nhiều lần trong bữa
- Nâng ly thấp hơn khi chạm với người lớn tuổi hoặc cấp cao
- Không cắm đũa thẳng đứng vào bát
- Từ chối rượu được nhưng nên nêu lý do
- Chủ tiệc trả tiền — giành trả có thể không phù hợp
- Bàn tiệc là nơi xây quan hệ, không nên bàn việc quá chi tiết
Về việc trả tiền: người mời thường đã định trước sẽ trả. Giành trả quá mạnh có thể làm chủ tiệc mất thể diện — nếu muốn đáp lễ thì mời bữa sau.
Tặng quà
- Đưa và nhận bằng hai tay
- Người nhận thường từ chối vài lần trước khi nhận — là phép lịch sự
- Thường không mở quà ngay trước mặt người tặng
- 🔴 Tránh đồng hồ — đồng âm với từ mang nghĩa không hay
- 🔴 Tránh ô — đồng âm với từ chia lìa
- Tránh vật sắc nhọn — hàm ý cắt đứt quan hệ
- Tránh khăn tay — liên tưởng tang lễ
- Tránh giấy gói trắng hoặc đen — chọn đỏ, vàng
- Đặc sản Việt Nam là lựa chọn an toàn và được đánh giá cao
Các kiêng kỵ về quà chủ yếu do đồng âm với từ không may — cơ chế tương tự trong văn hoá Việt Nam. Đặc sản quê nhà luôn là lựa chọn an toàn nhất.
Con số và màu sắc
- 🔴 Một số con số được coi là may mắn do đồng âm với từ tốt
- Một số con số bị kiêng do đồng âm với từ xấu
- Ảnh hưởng tới số tầng, số phòng, biển số, số điện thoại
- Có toà nhà bỏ qua số tầng bị kiêng
- Màu đỏ — may mắn, dùng trong lễ hội và hỉ sự
- Màu trắng và đen — liên quan tang lễ
- Màu vàng — truyền thống gắn với hoàng gia
- Khi tặng tiền mừng, chú ý con số
Giao tiếp
- 🔴 Tránh nói "không" trực tiếp — câu trả lời mơ hồ có thể là từ chối
- Cụm như "để xem", "có thể hơi khó" thường là từ chối lịch sự
- Xác nhận lại bằng văn bản sau cuộc họp
- Kiên nhẫn — quyết định qua nhiều vòng
- Chú ý ai là người quyết định trong đoàn
- Giao tiếp giữ hoà khí
- Không to tiếng — mất bình tĩnh làm mất thể diện
Mục đầu là nguồn hiểu nhầm lớn nhất: không nghe thấy từ chối không có nghĩa là đã đồng ý. Cần hỏi lại cụ thể và xác nhận bằng văn bản.
Những điều nên tránh
- 🔴 Không bình luận các chủ đề chính trị nhạy cảm
- 🔴 Không tranh luận về vấn đề lãnh thổ hay chủ quyền
- Không phê bình đối tác trước mặt người khác
- Không to tiếng hoặc thể hiện bực bội công khai
- Không chụp ảnh khu quân sự hoặc nơi có biển cấm
- Không đùa về các chủ đề nhạy cảm
- Không so sánh theo hướng chê bai
- Không thể hiện tình cảm quá mức nơi công cộng
Hai chủ đề đầu là vùng cần tránh hoàn toàn với người nước ngoài: đây là những vấn đề nhạy cảm mà tham gia thảo luận chỉ gây rủi ro, không đem lại lợi ích gì.
Những điều nên làm
- Học vài câu tiếng Trung — được đón nhận rất tích cực
- Chuẩn bị danh thiếp có mặt tiếng Trung
- Nhận lời mời ăn cơm
- Mang quà từ Việt Nam khi gặp đối tác
- Đúng giờ
- Kiên nhẫn với quy trình
- Thể hiện quan tâm tới văn hoá
- Giữ liên lạc sau khi về
Tổng kết ngắn cho người mới: hai tay khi đưa nhận, giữ thể diện cho đối tác, không nói không trực tiếp, xác nhận bằng văn bản, và tránh chủ đề chính trị. Nắm được chừng đó là đủ cho phần lớn tình huống.
Chuẩn mực xã hội khác nhau theo vùng, thế hệ và bối cảnh, và đang thay đổi. Trước khi làm ăn, hãy tìm hiểu thêm từ người đã có kinh nghiệm tại thị trường đó.
Thể diện quan trọng thế nào?
Là khái niệm then chốt — làm mất thể diện của ai đó có thể phá hỏng quan hệ dù bạn đúng về nội dung. Nên trao đổi riêng khi có vấn đề và để đối tác có đường lui.
Tặng quà cần tránh gì?
Đồng hồ, ô, vật sắc nhọn và khăn tay — chủ yếu do đồng âm với từ không may hoặc liên tưởng không tốt. Đặc sản Việt Nam luôn là lựa chọn an toàn.
Đối tác không từ chối thì nghĩa là đồng ý?
Không nhất thiết. Các cụm như "để xem" hay "có thể hơi khó" thường là từ chối lịch sự — cần hỏi lại cụ thể và xác nhận bằng văn bản sau cuộc họp.
Ai trả tiền bữa ăn kinh doanh?
Người mời thường đã định trước sẽ trả. Giành trả quá mạnh có thể làm chủ tiệc mất thể diện — nếu muốn đáp lễ thì mời bữa sau.
