Nghệ thuật và văn hoá truyền thống Trung Quốc

Hội hoạ, kinh kịch, võ thuật, gốm sứ và y học cổ truyền — những dòng nghệ thuật này vẫn sống trong đời sống hiện nay, không chỉ nằm trong bảo tàng. Nhiều dòng đã lan ra thế giới và ảnh hưởng tới các nước láng giềng, gồm Việt Nam.

Hội hoạ thuỷ mặc

• Dùng mực tàu trên giấy hoặc lụa
• 🔴 Coi trọng thần thái hơn tả thực — khác với hội hoạ phương Tây
• Chủ đề chính: sơn thuỷ, hoa điểu, nhân vật
• Khoảng trống trên tranh có ý nghĩa, không phải chỗ chưa vẽ
• Thường có thơ và triện đỏ trên tranh
• Gắn chặt với thư pháp — cùng kỹ thuật bút lông
• Ảnh hưởng tới hội hoạ Nhật Bản, Triều Tiên, Việt Nam

Khái niệm khoảng trống là điểm đặc trưng nhất: phần không vẽ cũng là phần của tác phẩm, gợi mây, nước, sương mù — thể hiện tư tưởng Đạo giáo về cái hư và cái thực.

Thư pháp

• Được coi là nghệ thuật cao nhất trong truyền thống
• Nhiều thể chữ từ trang trọng tới phóng khoáng
• Thể hiện khí chất và tu dưỡng của người viết
• Dùng bút lông, mực, giấy, nghiên
• Tác phẩm cổ có giá trị rất cao
• Vẫn được dạy trong trường và thực hành rộng
• Thấy ở bảng hiệu, câu đối, trang trí

Kinh kịch và sân khấu

• 🔴 Kinh kịch là loại hình sân khấu tiêu biểu nhất
• Kết hợp hát, nói, diễn, múa và võ thuật
• Mặt nạ vẽ — màu sắc thể hiện tính cách nhân vật
• Có vai mẫu — sinh, đán, tịnh, sửu với lối diễn riêng
• Động tác ước lệ cao — vài bước là đi ngàn dặm
• Đào tạo diễn viên mất nhiều năm từ nhỏ
• Ngoài kinh kịch còn hàng trăm loại hình địa phương
• Có biến kiểm — kỹ thuật đổi mặt nạ nhanh trong kịch Tứ Xuyên

Với khách nước ngoài lần đầu xem, nên chọn buổi diễn ngắn có phụ đề — nhiều nhà hát có suất riêng cho khách du lịch với thời lượng vừa phải.

Võ thuật

• Có rất nhiều môn phái với triết lý và kỹ thuật riêng
• Thái cực quyền — chậm rãi, chú trọng hơi thở và thăng bằng
• Thái cực quyền được ghi nhận là di sản văn hoá phi vật thể
• Nhiều người tập ở công viên buổi sáng
• Thiếu Lâm — gắn với chùa và Phật giáo
• Võ thuật gắn với rèn luyện thân tâm, không chỉ chiến đấu
• Ảnh hưởng lớn tới điện ảnh và văn hoá đại chúng thế giới

Cảnh người tập thái cực quyền trong công viên buổi sáng là hình ảnh thường thấy: chủ yếu người lớn tuổi, và khách du lịch thường được chào đón nếu muốn tập cùng.

Gốm sứ

• 🔴 Trung Hoa là nơi phát minh ra đồ sứ
• Từ "china" trong tiếng Anh cũng nghĩa là đồ sứ
• Sứ xanh trắng là dòng nổi tiếng nhất
• Có thị trấn làm gốm sứ với lịch sử hàng nghìn năm
• Nhiều dòng men và kỹ thuật khác nhau qua các triều đại
• Là mặt hàng xuất khẩu quan trọng trên Con đường tơ lụa
• Đồ cổ có giá trị sưu tầm rất cao

Với người mua đồ gốm sứ làm quà, nên mua ở cửa hàng uy tín hoặc tại thị trấn làm gốm — thị trường đồ giả cổ rất lớn, và đồ mới chất lượng tốt cũng đẹp và có giá hợp lý.

Tơ lụa và dệt

• Trung Hoa là nơi phát minh ra nghề nuôi tằm dệt lụa
• Bí quyết được giữ kín hàng nghìn năm
• Là hàng hoá chính trên Con đường tơ lụa — tuyến đường mang tên nó
• Thêu có nhiều trường phái vùng miền
• Kỹ thuật thêu hai mặt rất tinh xảo
• Trang phục truyền thống sườn xám và áo Hán
• Giới trẻ nay mặc lại trang phục cổ như một xu hướng

Xu hướng mặc lại trang phục cổ là hiện tượng văn hoá đáng chú ý: nhiều người trẻ mặc trang phục truyền thống đi chơi, chụp ảnh ở các điểm di tích — thể hiện sự quan tâm trở lại với văn hoá cổ.

Y học cổ truyền

• Hệ thống có lịch sử hàng nghìn năm
• Dựa trên lý thuyết âm dương, ngũ hành, kinh lạc
• Các phương pháp: thuốc thang, châm cứu, bấm huyệt, giác hơi, xoa bóp
• 🔴 Châm cứu được ghi nhận là di sản văn hoá phi vật thể
• Được nhà nước công nhận, có trường đào tạo chính quy
• Bệnh viện y học cổ truyền song song với y học hiện đại
• Ảnh hưởng tới y học cổ truyền Việt Nam
• Nhiều người dùng kết hợp cả hai hệ

Với người Việt, y học cổ truyền Trung Quốc rất quen: y học cổ truyền Việt Nam cùng gốc lý thuyết, dù có phát triển riêng với dược liệu bản địa.

Văn học cổ điển

• Có bốn tác phẩm được xem là danh tác của tiểu thuyết cổ điển
• 🔴 Cả bốn đều quen thuộc với người Việt qua bản dịch và phim ảnh
• Thơ Đường — đỉnh cao thi ca, ảnh hưởng tới thơ Việt Nam
• Từ đời Tống — thể thơ gắn với âm nhạc
• Nhiều điển tích và thành ngữ từ văn học cổ
• Được dạy trong nhà trường tới nay
• Là nguồn cho phim ảnh và trò chơi hiện đại

Mức độ quen thuộc của văn học cổ điển Trung Hoa với người Việt là điểm chung văn hoá thực tế: các nhân vật và điển tích đã thành một phần vốn văn hoá chung.

Âm nhạc truyền thống

• Nhạc cụ tiêu biểu: đàn tranh, đàn nhị, tỳ bà, sáo trúc, đàn cổ cầm
• Cổ cầm gắn với văn nhân, được ghi nhận là di sản phi vật thể
• Hệ thống ngũ cung khác âm nhạc phương Tây
• Âm nhạc gắn với thi ca và hội hoạ
• Có nhạc lễ và nhạc dân gian từng vùng
• Nhạc cụ ảnh hưởng tới nhạc cụ Việt Nam và Đông Á

Nghệ thuật và thủ công khác

• Cắt giấy — trang trí dịp lễ, di sản phi vật thể
• Sơn mài và khảm
• Chạm ngọc — ngọc có vị trí đặc biệt trong văn hoá
• Làm quạt, đèn lồng, diều
• Múa rối bóng — di sản phi vật thể
• Kiến trúc vườn cảnh — nghệ thuật sắp đặt không gian
• Bonsai và non bộ

Ngọc có vị trí đặc biệt: được coi trọng hơn vàng trong truyền thống, gắn với phẩm chất quân tử và thường dùng làm quà hoặc vật hộ mệnh.

Thông tin về nghệ thuật, di sản và cơ sở đào tạo thay đổi theo thời kỳ. Để tìm hiểu sâu, hãy tới bảo tàng và trung tâm văn hoá tại chỗ.