Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam và là láng giềng có chiều sâu lịch sử, văn hoá lâu đời nhất. Quy mô quan hệ này lớn tới mức gần như mọi doanh nghiệp Việt Nam đều chịu ảnh hưởng ở mức nào đó.
Nền tảng lịch sử và văn hoá
- Quan hệ kéo dài hàng nghìn năm, gồm cả giao lưu và xung đột
- Ảnh hưởng sâu tới chữ viết, tư tưởng, tôn giáo, kiến trúc Việt Nam
- Nho giáo và Phật giáo Bắc tông tới Việt Nam qua Trung Quốc
- Nhiều từ Hán Việt trong tiếng Việt
- Các phong tục và lễ tết có nhiều điểm chung
- 🔴 Nhưng Việt Nam cũng giữ bản sắc riêng qua suốt quá trình đó
Điểm chung văn hoá là lợi thế thực tế trong kinh doanh: người Việt hiểu nhiều tập quán ứng xử của đối tác Trung Quốc mà người phương Tây phải học — từ cách mời cơm tới ý nghĩa của quà tặng.
Thương mại song phương
- 🔴 Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam
- Việt Nam nhập chủ yếu: máy móc thiết bị, linh kiện điện tử, nguyên phụ liệu dệt may, hoá chất, sắt thép
- Việt Nam xuất chủ yếu: nông sản, thuỷ sản, điện thoại và linh kiện, máy tính, cao su, gỗ
- Việt Nam nhập siêu trong quan hệ này
- Nhiều ngành sản xuất Việt Nam phụ thuộc nguyên liệu đầu vào từ Trung Quốc
- Cùng trong khuôn khổ ASEAN – Trung Quốc với ưu đãi thuế quan
- Cùng tham gia hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực
Việc phụ thuộc nguyên liệu đầu vào là thực tế cần nhìn thẳng: gián đoạn nguồn cung từ Trung Quốc ảnh hưởng ngay tới sản xuất trong nước. Đa dạng hoá nguồn là bài toán của nhiều doanh nghiệp.
Nông sản — mảng đặc thù
- Trung Quốc là thị trường nông sản lớn nhất của Việt Nam
- Các mặt hàng chính: thanh long, sầu riêng, chuối, xoài, vải, nhãn, thuỷ sản, cà phê, hạt điều, cao su
- 🔴 Xuất khẩu chính ngạch yêu cầu mã số vùng trồng và mã cơ sở đóng gói
- Cần nghị định thư cho từng loại nông sản
- Quy định kiểm dịch ngày càng chặt
- Chuyển từ tiểu ngạch sang chính ngạch là xu hướng bắt buộc
- Tắc nghẽn ở cửa khẩu từng gây thiệt hại lớn cho nông dân
Đây là mảng có ý nghĩa nhất với nông nghiệp Việt Nam: được cấp phép chính ngạch cho một loại nông sản mở ra thị trường rất lớn, nhưng đòi hỏi chuẩn hoá từ vùng trồng tới đóng gói.
Biên giới và cửa khẩu
- Đường biên giới trên bộ dài, qua nhiều tỉnh phía bắc Việt Nam
- Có cửa khẩu quốc tế, cửa khẩu chính và lối mở
- Các cửa khẩu lớn ở Lạng Sơn, Lào Cai, Quảng Ninh, Cao Bằng, Hà Giang
- 🔴 Không phải cửa khẩu nào cũng thông quan mọi loại hàng
- Có khu kinh tế cửa khẩu với chính sách riêng
- Thời gian thông quan biến động theo mùa vụ và chính sách
- Có tuyến đường sắt liên vận và đường biển
Với doanh nghiệp xuất khẩu, việc chọn cửa khẩu và theo dõi tình hình thông quan là phần thật của công việc — nhất là với hàng tươi có thời hạn ngắn.
Đi lại giữa hai nước
- Cần thị thực — công dân Việt Nam không được miễn ở phần lớn diện
- Có nhiều đường bay thẳng giữa các thành phố hai nước
- Đường bộ qua cửa khẩu — có xe khách liên vận
- Đường sắt liên vận qua một số tuyến
- Thời gian bay ngắn — vài giờ tới các thành phố lớn
- Có chính sách riêng cho cư dân biên giới
- Kiểm quy định thị thực hiện hành vì có thay đổi theo thời kỳ
Du học và giáo dục
- Trung Quốc là điểm đến du học lớn của sinh viên Việt Nam
- Có học bổng chính phủ và học bổng của tỉnh, trường
- Chi phí thấp hơn nhiều so với Âu Mỹ
- Gần nhà, đi lại thuận
- Nhiều chương trình dạy bằng tiếng Trung, một số bằng tiếng Anh
- 🔴 Học tiếng Trung là lợi thế nghề nghiệp rõ ràng với người Việt
- Có nhiều trường đại học chất lượng cao trong xếp hạng quốc tế
Với người Việt, tiếng Trung có giá trị thực tế cao: quy mô thương mại hai nước tạo nhu cầu lớn về người biết tiếng, từ phiên dịch tới quản lý mua hàng, logistics, thương mại điện tử.
Đầu tư
- Doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư nhiều vào Việt Nam
- Tập trung ở chế tạo, dệt may, điện tử, năng lượng, bất động sản công nghiệp
- Xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng làm tăng dòng vốn này
- Doanh nghiệp Việt Nam đầu tư sang Trung Quốc còn ít
- Chủ yếu ở dạng văn phòng đại diện và thương mại
- Có cơ hội trong thương mại điện tử xuyên biên giới
Cộng đồng hai nước
- Có cộng đồng người Hoa lâu đời tại Việt Nam
- Người Việt tại Trung Quốc chủ yếu là sinh viên, người làm việc, thương nhân
- Tập trung ở các thành phố lớn và vùng biên giới
- Có cơ quan đại diện Việt Nam tại nhiều thành phố Trung Quốc
- Có hội sinh viên và hội đồng hương
- Giao lưu du lịch hai chiều ở quy mô lớn
Điều người Việt cần lưu ý
- Xin thị thực đúng diện trước khi đi
- 🔴 Chuẩn bị phương tiện thanh toán số — tiền mặt bất tiện
- Chuẩn bị giải pháp liên lạc — nhiều ứng dụng quốc tế không dùng được
- Hợp đồng bằng văn bản, có bản tiếng Trung được kiểm tra kỹ
- Thẩm định đối tác qua kênh chính thức
- Không dựa vào quan hệ thay cho hợp đồng
- Tránh bình luận các chủ đề chính trị nhạy cảm
Quy mô thương mại, chính sách và quy định thay đổi theo thời kỳ. Trước khi thực hiện, hãy kiểm với thương vụ Việt Nam tại Trung Quốc và cơ quan chức năng hai nước.
Trung Quốc quan trọng thế nào với thương mại Việt Nam?
Là đối tác thương mại lớn nhất, và nhiều ngành sản xuất Việt Nam phụ thuộc nguyên liệu đầu vào từ Trung Quốc — gián đoạn nguồn cung ảnh hưởng ngay tới sản xuất trong nước.
Xuất nông sản sang Trung Quốc cần gì?
Xuất chính ngạch yêu cầu mã số vùng trồng và mã cơ sở đóng gói, cùng nghị định thư cho từng loại nông sản. Quy định kiểm dịch ngày càng chặt và việc chuyển từ tiểu ngạch sang chính ngạch là xu hướng bắt buộc.
Học tiếng Trung có lợi thế gì?
Quy mô thương mại hai nước tạo nhu cầu lớn về người biết tiếng — từ phiên dịch tới quản lý mua hàng, logistics và thương mại điện tử xuyên biên giới.
Người Việt sang Trung Quốc cần chuẩn bị gì đặc biệt?
Phương tiện thanh toán số vì tiền mặt rất bất tiện, và giải pháp liên lạc vì nhiều ứng dụng quốc tế quen thuộc không dùng được tại đây.
