Luật quốc tịch Trung Quốc dựa chủ yếu vào huyết thống và tuyệt đối không chấp nhận hai quốc tịch. Nguyên tắc thứ hai chi phối mọi trường hợp — từ con của hôn nhân hỗn hợp tới người muốn nhập tịch.
Các căn cứ có quốc tịch
- Theo huyết thống — sinh ra có cha hoặc mẹ là công dân Trung Quốc
- Theo nơi sinh chỉ trong trường hợp đặc biệt để tránh tình trạng không quốc tịch
- Nhập tịch — cho người nước ngoài đáp ứng điều kiện
- Trở lại quốc tịch — cho người từng có quốc tịch Trung Quốc
🔴 Điểm quan trọng về huyết thống: có một điều khoản riêng cho trường hợp cha mẹ định cư ở nước ngoài và con sinh ra có quốc tịch nước đó — trường hợp này con không tự động có quốc tịch Trung Quốc.
Nguyên tắc một quốc tịch
- 🔴 Luật không thừa nhận công dân Trung Quốc mang hai quốc tịch
- Công dân Trung Quốc tự nguyện nhập quốc tịch nước khác là mất quốc tịch Trung Quốc
- Mất tự động theo luật, không cần thủ tục tuyên bố
- Phải nộp lại hộ chiếu Trung Quốc
- Tiếp tục dùng hộ chiếu cũ sau đó là vi phạm
- Người nhập quốc tịch Trung Quốc phải từ bỏ quốc tịch cũ
- Nguyên tắc này áp dụng nghiêm trong thực tế
Với người gốc Hoa ở nước ngoài, đây là điều cần nắm: quốc tịch mất tự động khi nhập tịch nước khác — và việc tiếp tục dùng hộ chiếu Trung Quốc sau đó bị xử lý nghiêm.
Điều kiện nhập tịch
- Là thân nhân gần của công dân Trung Quốc, hoặc
- Đã định cư tại Trung Quốc, hoặc
- Có lý do chính đáng khác
- Phải tự nguyện tuân thủ hiến pháp và pháp luật
- 🔴 Phải từ bỏ quốc tịch cũ
- Xét theo từng trường hợp, quyết định ở cấp có thẩm quyền
- Điều kiện trong luật khá khái quát, thực tế xét rất chặt
Điều kiện trong luật nghe không quá khắt khe, nhưng thực tế số người nước ngoài được nhập tịch rất ít — chủ yếu là các trường hợp đặc biệt hoặc có quan hệ hôn nhân lâu dài.
Thực tế áp dụng
- 🔴 Số người nước ngoài nhập tịch rất ít
- Không có lộ trình công bố kiểu ở đủ số năm thì được xét
- Không có nhập tịch qua đầu tư
- Thời gian xử lý không xác định
- Phần lớn trường hợp gắn với hôn nhân hoặc gốc gác
- Thường thẻ thường trú đã đáp ứng nhu cầu thực tế nên ít người theo đuổi nhập tịch
Kết luận thực tế: với người Việt, quốc tịch Trung Quốc không phải mục tiêu khả thi để lập kế hoạch. Ngay cả người có điều kiện cũng thường chọn thẻ thường trú thay vì nhập tịch, để không phải bỏ quốc tịch gốc.
Kết hôn với công dân Trung Quốc
- Kết hôn không tự động cho quốc tịch
- Có diện thị thực và thẻ cư trú theo quan hệ hôn nhân
- Sau thời gian đủ điều kiện có thể xin thẻ thường trú
- Thủ tục đăng ký kết hôn có yếu tố nước ngoài cần nhiều giấy tờ
- Giấy tờ Việt Nam cần hợp pháp hoá và dịch
- 🔴 Nên ghi chú kết hôn tại Việt Nam để có giá trị trong nước
Việc ghi chú kết hôn hay bị bỏ qua: hôn nhân đăng ký ở nước ngoài không tự động được công nhận đầy đủ tại Việt Nam, ảnh hưởng tới khai sinh cho con, tài sản và thừa kế.
Quốc tịch của con
- Con có cha hoặc mẹ là công dân Trung Quốc có thể có quốc tịch Trung Quốc
- 🔴 Nhưng nếu cha mẹ định cư ở nước ngoài và con sinh ra có quốc tịch nước đó thì không có quốc tịch Trung Quốc
- Con cũng có thể có quốc tịch Việt Nam theo cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam
- Vì không cho hai quốc tịch nên cần xác định rõ tình trạng của con
- Giấy tờ của con ảnh hưởng tới đi học, đi lại, hộ khẩu
- Nên tư vấn pháp lý cho từng gia đình
Với gia đình Việt – Trung, đây là vấn đề cần xử lý sớm và có tư vấn: quy định của hai nước không hoàn toàn tương thích, và quyết định lúc con còn nhỏ ảnh hưởng lâu dài.
Thôi quốc tịch Trung Quốc
- Công dân có thể xin thôi quốc tịch theo quy định
- Các trường hợp: thân nhân gần là người nước ngoài, định cư ở nước ngoài, lý do chính đáng khác
- Được duyệt thì mất quốc tịch Trung Quốc
- Nhận giấy chứng nhận thôi quốc tịch
- 🔴 Người đang trong quân ngũ hoặc giữ chức vụ công không được thôi quốc tịch
- Sau khi thôi, không được trở lại quốc tịch trừ trường hợp đặc biệt
Điều nên nhớ
- Không có hai quốc tịch — nguyên tắc tuyệt đối
- Không có nhập tịch qua đầu tư
- Sinh tại Trung Quốc không tự động có quốc tịch nếu cha mẹ là người nước ngoài
- Thẻ thường trú không phải quốc tịch
- Vấn đề quốc tịch của con trong hôn nhân hỗn hợp cần xử lý sớm
- Tư vấn pháp lý cả hai bên là cần thiết cho mọi quyết định
Luật quốc tịch và cách áp dụng thay đổi theo thời kỳ. Trước khi quyết bất cứ điều gì liên quan tới quốc tịch, hãy tham vấn cơ quan đại diện của Trung Quốc, cơ quan đại diện Việt Nam và luật sư hiểu luật cả hai nước.
Trung Quốc có cho hai quốc tịch không?
Không, nguyên tắc tuyệt đối trong luật. Công dân Trung Quốc tự nguyện nhập quốc tịch nước khác là mất quốc tịch Trung Quốc tự động, phải nộp lại hộ chiếu.
Sinh ở Trung Quốc có được quốc tịch không?
Không tự động nếu cha mẹ đều là người nước ngoài. Quốc tịch chủ yếu theo huyết thống, và nơi sinh chỉ áp dụng trong trường hợp đặc biệt để tránh tình trạng không quốc tịch.
Kết hôn với người Trung Quốc có được quốc tịch không?
Không tự động. Có diện thị thực và thẻ cư trú theo quan hệ hôn nhân, sau đó có thể xin thẻ thường trú — nhưng nhập tịch vẫn phải đáp ứng điều kiện và phải từ bỏ quốc tịch cũ.
Con của gia đình Việt - Trung nên xử lý quốc tịch thế nào?
Cần tư vấn pháp lý cho từng trường hợp vì quy định hai nước không hoàn toàn tương thích và Trung Quốc không cho hai quốc tịch. Nên xử lý sớm vì quyết định lúc con nhỏ ảnh hưởng lâu dài.
